- Ну дык што, назавi ж мяне пану, - сказаў Люсьен вясёлым голасам.

Але не паспеў ён закончыць фразы, як кроў прылiла яму да скроняў, i яму захацелася правалiцца скрозь зямлю, Берлiяк крута павярнуўся i, не гледзячы нi на каго, прабалбатаў:

- Люсьен Флёр'е, лiцэйскi прыяцель; пан Ашыл Бержэр.

- Пане, я захапляюся вашымi творамi, - слабым голасам прамовiў Люсьен.

Бержэр узяў яго руку ў свае доўгiя i тонкiя далонi i прымусiў сесцi. Запанавала маўчанне; Бержэр ахунаў Люсьена цёплым ласкавым позiркам i ўсё не выпускаў рукi.

- Вы нечым усхваляваны? - мякка спытаўся ён.

Люсьен прачысцiў голас i, зiрнуўшы Бержэру ў вочы, выразна прамовiў:

- Я ўсхваляваны!

У яго было ўражанне, нiбы толькi што ён прайшоў iспыт нейкага таемнага пасвячэння. Пэўную хвiлiну Берлiяк яшчэ нерашуча стаяў, але потым са злосцю зноў сеў на месца i кiнуў шапку на стол. Люсьену карцела расказаць Бержэру пра сваю спробу самазабойства; гэта быў той чалавек, з якiм трэба было гаварыць адкрыта i без падрыхтоўкi. Але пры Берлiяку ён не адважваўся i ўжо адчуваў да сябра нянавiсць.

- У вас ёсць ракi*? - спытаў Бержэр у гарсона.

* Ракi - рысавая гарэлка.

- Не, няма ў iх, - паспешлiва адказаў Берлiяк. - Карчомка нiшто, але са спiртнога адзiн толькi вермут.

- А што гэта там у вас такое жоўтае, у тым вунь графiне? - з вольнай i мляваю самаўпэўненасцю спытаўся Бержэр.

- Гэта белы "Круцыфiкс", - адказаў гарсон.

- Ну што ж, налiце мне гэтага.

Берлiяк увесь час ёрзаў на крэсле: здавалася, яго раздзiрала дваiстае пачуццё - жаданне пахвалiцца сваiмi сябрамi i, адначасова, боязь прыўзнесцi Люсьена сабе ж на шкоду. Нарэшце ён усё-такi прамовiў змрочным i гордым голасам:

- Ён хацеў пакончыць жыццё самагубствам.

- Ды ну! - сказаў Бержэр. - Я разумею.

Зноў запанавала маўчанне: Люсьен сцiпла апусцiў вочы i толькi i думаў, цi хутка зматаецца Берлiяк.