Сiвы партызанскi камандзiр апавядаў, як адзiн перамог у баi прыкладна 47 фашыстаў i, паказваючы ў музэi на партрэт вядомага полацкага падпольшчыка, крычаў, што гэта "враг", якi, працуючы ў гарадзкой управе, выдаваў савецкiх людзей. Падпольшчык, у сваю чаргу, расказваў, што выдаваў не савецкiх людзей, а фальшывыя дакумэнты, зь якiмi палачане пазьбягалi арышту i вывазу на захад, а партрэт свайго ляснога апанэнта дапаўняў калярытнымi дэталямi кшталту пасылкi ардзiнарцаў у баявыя рэйды з заданьнем зьбiраць па вёсках прыгожых дзяўчат i маладзiцаў. Памятаю, найбольш мы паверылi бязрукаму вызвалiцелю Полацка, у якога вiсеў на грудзях усяго адзiн мэдаль "За отвагу", а яшчэ - партызанскаму мiнёру, што ўзгадаў, як дзень навылёт незварушна ляжаў зь мiнаю каля чыгуначнага насыпу пад носам у нямецкiх патрулёў i, абсiканы з галавы да ног ляснымi мурашкамi, бачыў, як у яго памiж пальцаў вырасла трава.

Здаецца, тады я пачуў магнiтафонавы запiс песьнi невядомага маскоўскага барда пра роту, празь якую ўвесну бягуць ручаi й цьвiтуць пралескi. Хрыпаты, пад Высоцкага, голас сьпяваў:

Ах эта рота, ах эта рота,

А кто привел ее сюда,

Кто положил ее на снег?

Ах эта рота, ах эта рота.

Нет, не проснется по весне,

Нет, не проснется по весне...

Прыпеў быў такi:

Наступала по болоту,

А потом пошла назад.

В сорок третьем эту роту

Расстрелял заградотряд.

Зьбiраць зьвесткi пра заградатрады я кляснай вырашыў не прапаноўваць. За лепшае палiчыў не распытваць яе i пра вёску, якую нiбыта спалiлi разам з жыхарамi не фашысты, а - за тое, што там на пачатку вайны напаiлi немцаў малаком - пераапранутыя ў iхную форму энкавэдысты, i пра тое, цi праўда, што быў загад лiквiдоўваць адчыненыя на акупаваным абшары беларускiя школкi, а заадно пускаць у расход беларускiх настаўнiкаў... Гэта мы чулi, калi пасьля афiцыйных выступаў вэтэраны бралi чарку й пачыналi адхiляцца ад генэральнай лiнii.