Kibarca; „Bunu dikkate aldık” dedi. „Fakat yıldız evrimi hakkındaki şimdiki teorilerimiz doğruysa bu yıldız hiçbir zaman kararlı, olamamış ve hiçbir zaman da hayat taşıyan gezegenleri olmamıştır. Demek oluyor ki Rama uzayda en az ikiyüzbin yıldan beri yolculuk yapmaktadır… belki de bir milyon yıldan fazla… Şimdi Rama soğuk, karanlık ve belirgin şekilde ölü. Ben bunun nedenini bildiğimi sanıyorum. Rama’lılarm başka çaresi kalmamış olabilir — belki de Ra-ma’lılar bir felaketten kaçıyorlardı — fakat hesapları yanlış çıktı.” „Hiçbir kapalı ekoloji yüzde yüz randımanlı olamaz; her zaman kullanılamayan, ziyan olan maddeler — çevrede bir azalma ve artıkların bir birikimi olur. Bir gezegeni zehirlemek ve yok etmek için milyonlarca yıl gerekir, fakat eninde sonunda bu olur. Okyanuslar kurur ve atmosfer kaçar…” „Bizim ölçülerimize göre Rama olağanüstü büyük — fakat evrensel ölçülere göre ise çok küçük bir gezegen. Benim hesaplarım gövdesindeki sızıntılara ve ekolojisinin ancak bin yıl kendini kurtarabildiğini gösteren biyolojik bir dönem ile ilgili akla yakın tahminlere dayanıyor. En çok on bin yıl dayanabilmiş olduklarını kabul edebilirim.”

„Bu, Rama’nm yolculuk ettiği hızla Galaksi’nin merkezindeki birbirine yakın yıldızlar arasında geçiş için yeterli olabilir. Fakat burada, spiral kolların dağınık yıldız nüfusu arasında değil. Rama hedefine erişemeden bütün kaynaklarını tüketmiş bir gemi, yıldızlar arasında sürüklenen bir harabedir.” „Bu teoriye bir tek ciddi bir ftiraz vardır ve bunu da içimizden biri ileri sürmeden ortaya koyacağım. Rama’nm yörüngesi Güneş Sistemi’ne o derece muntazam ayarlanmış ki, bir rastlantı olasılığını ortadan kaldırıyor. Aslında, şu anda Güneş’e doğru rahatsız edici şekilde yaklaşıyor. Endeavour fazla ısınmayı önlemek için Rama Güneş’e en yakın noktaya gelmeden çok önce ondan ayrılacak.” „Rama’nm bu durumunu anlamakta epeyce zorluk çekiyorum. Belki de Rama’nm içinde, onu inşa edenler öldükten binlerce yıl sonra bile hâlâ işleyen ve onu en yakın yıldıza yönelten bir çeşit otomatik termal idare merkezi vardır.” „Ve onlar öldüler.