- А гэта ж таксама яго маёнтак, - адказаў сусед. - Я ведаю. У яго маёнткi скрозь паўз гэты гасцiнец.

- Дык вайна ўсе яго маёнткi пазаймае.

- Халера яго не возьме. У яго фабрыкi па гарадах. I банкi пад яго абладаю.

- Праўда, чорт яго не возьме, - стала згадзiўся бацька.

Я не магу не шукаць бацькi. Я павiнен яго знайсцi. Мы от скончылi вайну. Я адчуваю цяпер сябе гэтак, як можа адчуваць сябе гаспадар на разбуранай гаспадарцы. Ён ведае, чаму i як разбурана гаспадарка, як яе падняць на ногi i з чаго пачынаць. I я цяпер думаю пра свайго бацьку гэтак, як калiсьцi, напэўна, ён думаў пра мяне, калi я, малое дзiця, адно асталося на яго растрыбушаным возе. Я шукаю цяпер бацькi, думаючы пра яго гэтак, як можа думаць бацька пра малое дзiця...

- А можа, ён цяпер нават апярэдзiў цябе. Рэвалюцыя i новая вайна прайшлi ўжо з таго часу. Не жыў жа ён у паветры...

Яны канчалi гутарку ўжо ў цягнiку.

V

Пятро Тадаровiч назаўсёды пакiнуў у памяцi хмурны дзень позняй вясны, калi ён з'явiўся "дадому". Хаты ён там не знайшоў, ледзьве пазнаў тое месца, дзе яна калiсьцi стаяла. Цалюткi той дзень ён прасядзеў на каменi. Камень астаўся на месцы, раней ён падпiраў з вулiцы хатнi вугал. Ён кiдаўся то ў вялiкую роспач, калi думаў пра адзiнага свайго сына, якi дзесьцi "бадзяецца па свету", думаў пра сям'ю, што загiнула на чужых дарогах, пра сваё адзiноцтва; то апаноўвала яго радасць i ўздым да працы i дзейнасцi, калi абмацваў ён у кiшэнi грошы i паперку на пяць дзесяцiн зямлi. Цяпер трэба пачынаць усё спачатку.

I ён пачаў усё спачатку, адзiн. Дзень той першы прайшоў як бы ў нейкай суглядальнасцi. Змеркла. Ён сядзеў, пасля ўстаў i пайшоў дарогаю. Вярнуўся назад, выбраў месца на зямлi, лёг, прадрамаў сяк-так ноч, узняўся раней за сонца i пакiнуў назаўсёды тое месца. Ён падаўся на месца тых пяцi дзесяцiн. Палова маёнтка была зруйнавана, але пан пачынаў ужо яго адбудоўваць. Зямлю сваю ён атрымаў, як толькi паказаў палкоўнiцкую паперку. Але самога палкоўнiка ён ужо не застаў у маёнтку. Якраз у тыя самыя днi палкоўнiк выехаў камандаваць палком легiянераў. Пачыналася савецка-польская вайна.